DNB: meer keuze in betalen nodig om systeem weerbaarder te maken

Het Nederlandse betalingsverkeer moet de komende jaren beter bestand worden tegen storingen, cyberaanvallen en geopolitieke spanningen. Daarvoor pleit De Nederlandsche Bank (DNB) in de nieuwe Visie op Betalen 2026-2028. De centrale bank waarschuwt dat de afhankelijkheid van digitale infrastructuur en buitenlandse spelers toeneemt, waardoor het systeem kwetsbaarder wordt.

Volgens DNB is dat geen theoretisch risico. Betalen is zo’n fundamenteel onderdeel van het dagelijks leven geworden dat uitval van het systeem direct merkbaar is voor consumenten, winkels en bedrijven. Als betalingen tijdelijk niet mogelijk zijn, kan dat het dagelijks leven en de economie snel ontwrichten.

De centrale bank pleit daarom voor een betalingsverkeer dat weerbaarder én autonomer is. Dat betekent meer terugvalopties bij storingen, sterkere Europese betaaloplossingen en blijvende toegang tot contant geld.

Kassa extra kwetsbaar bij uitval

Vooral betalingen aan de kassa zijn volgens DNB kwetsbaar geworden. In Nederland wordt steeds vaker gepind, meestal contactloos met een pas of smartphone. Daardoor is de afhankelijkheid van elektronische betalingen groot, juist op plekken waar mensen hun dagelijkse boodschappen betalen.

Als pinbetalingen uitvallen, kan dat snel leiden tot problemen in winkels en supermarkten. Volgens DNB kan de huidige noodverwerking maar beperkte verstoringen opvangen. Tegelijkertijd is contant geld minder vanzelfsprekend als back-up, omdat het gebruik de afgelopen jaren sterk is afgenomen en de infrastructuur daarop is aangepast.

Dat maakt het volgens de centrale bank belangrijk om extra maatregelen te nemen zodat betalingen ook bij storingen kunnen doorgaan.

Offline pinnen moet vaker mogelijk worden

Een van de oplossingen waar DNB op inzet, is offline pinnen. Daarbij wordt een betaling aan de kassa tijdelijk opgeslagen en later verwerkt zodra de verbinding met het netwerk weer werkt.

Die techniek wordt nu al gebruikt op bijvoorbeeld festivals of evenementen met slecht bereik. DNB wil dat winkels deze mogelijkheid ook vaker krijgen, zodat betalingen minder afhankelijk worden van een stabiele internetverbinding.

Daarvoor zijn wel aanpassingen nodig in de zogenoemde pinketen. Verschillende partijen, van betaaldienstverleners tot winkels en technische leveranciers, zullen hun systemen moeten aanpassen. Ook pleit DNB ervoor dat bedrijven minder afhankelijk worden van één betaalprovider, zodat een storing bij één partij niet direct het hele systeem stillegt.

Ook consumenten moeten zich voorbereiden

Volgens DNB kunnen ook huishoudens zelf maatregelen nemen om beter voorbereid te zijn op verstoringen. De centrale bank adviseert om voldoende contant geld in huis te hebben om een storing van ongeveer 72 uur te kunnen overbruggen.

Daarnaast kan het verstandig zijn om meerdere betaalopties te hebben, bijvoorbeeld door mobiel bankieren te gebruiken of rekeningen bij verschillende banken aan te houden. Als één bank tijdelijk uitvalt door een storing of cyberincident, blijft er dan een alternatief beschikbaar.

Deze aanpak past volgens DNB in een bredere strategie: het systeem wordt sterker wanneer consumenten en bedrijven niet volledig afhankelijk zijn van één betaalmethode.

Geopolitieke spanningen raken ook economie

De waarschuwing van DNB komt in een periode van toenemende geopolitieke onzekerheid. Die spanningen kunnen niet alleen invloed hebben op digitale infrastructuur en cyberveiligheid, maar ook op de economie als geheel.

Zo kunnen stijgende energieprijzen of internationale conflicten doorwerken in inflatie, rente en koopkracht. In een eerder artikel werd al uitgelegd wat een mogelijke energiecrisis kan betekenen voor spaarrentes en huishoudens. Lees ook: Dreigende energiecrisis: wat betekent dit voor spaarrente en koopkracht?

Volgens DNB onderstreept dit hoe belangrijk een stabiel financieel systeem is, inclusief een betrouwbaar betalingsverkeer.

Contant geld blijft belangrijk

Hoewel digitaal betalen steeds dominanter wordt, blijft contant geld volgens DNB essentieel. Niet alleen als noodoplossing bij storingen, maar ook omdat niet iedereen even makkelijk met digitale betalingen kan omgaan.

Op dit moment wordt ongeveer 20 procent van de betalingen aan de kassa nog contant gedaan. Tien jaar geleden was dat nog meer dan de helft. Tegelijkertijd groeide het aantal kaartbetalingen sterk.

Juist door die verschuiving wil DNB dat de basisinfrastructuur voor contant geld intact blijft. Contant geld moet volgens de centrale bank beschikbaar, bereikbaar en betaalbaar blijven voor iedereen.

Minder afhankelijk van buitenlandse betaalbedrijven

Een ander belangrijk punt in de visie is de afhankelijkheid van buitenlandse partijen. Volgens DNB spelen steeds meer niet-Europese bedrijven een rol in het betalingsverkeer, bijvoorbeeld bij kaartbetalingen en digitale wallets.

In een tijd van geopolitieke spanningen kan dat volgens de centrale bank een risico vormen. Daarom wil Europa meer eigen betaaloplossingen ontwikkelen.

Een voorbeeld daarvan is Wero, een Europese betaaloplossing die voortkomt uit het initiatief van grote Europese banken. Daarnaast blijft DNB voorstander van een digitale euro van de Europese Centrale Bank, die zowel online als offline gebruikt zou kunnen worden.

Volgens DNB maakt een groter aanbod aan betaalmethoden het systeem uiteindelijk sterker. Als één systeem uitvalt, moet er altijd een alternatief beschikbaar zijn. Daarmee moet het betalingsverkeer ook in tijden van crisis blijven functioneren.

Gabriel Baysoy

Gabriel Baysoy is financieel expert en oprichter van de onafhankelijke vergelijkingssite Bank.nl.